Përralla e shpellës

18 captures19 Feb 2003 – 17 Jun 2010successfailAbout this captureCOLLECTED BY Organization: Alexa Crawls Starting in 1996, Alexa Internet has been donating their crawl data to the Internet Archive. Flowing in every day, these data are added to the Wayback Machine after an embargo period. Collection: Alexa Crawls Starting in 1996, Alexa Internet has been donating their crawl data to the Internet Archive. Flowing in every day, these data are added to the Wayback Machine after an embargo period. TIMESTAMPSThe Wayback Machine – https://web.archive.org/web/20100617234939/https://www.argjiro.net/albi/blue/?book=3&chapter=0&subchapter=3
Në pjesën e mëposhtme nga Republika Platoni i kërkon Sokratit që të sqarojë se si duhet të jetë sundimtari i një shteti të përkryer (i një Republike). Sokrati më parë kishte thënë se “kur filozofët të bëhen mbretër, kur mbretërit dhe princët e botës të kenë shpirtin dhe fuqinë e filozofisë; kur fuqia politike dhe urtësia të bëhen bashkë dhe ata njerëz që kanë vetëm njërën ose tjetrën të shmangen, vetëm atëherë qyteteve tona dhe gjithë njerëzimit do t’i pushojnë telashet dhe shteti ynë do mbijetojë.” Platoni pastaj përgjigjet.

Tani do të të tregoj një përrallë për natyrën njerëzore: — Përpiqu të përfytyrosh një lloj hangari të nëndheshëm, në të cilin jetojnë njerëz. Hangari ka vetëm një vrimë sipër për nga drita. Njerëzit që janë brenda kanë rrojtur aty që nga fëmijëria, dhe i kanë edhe këmbët edhe qafën të lidhura me zinxhirë; zinxhirët janë të lidhur në mënyrë të tillë që njerëzit s’e kthejnë dot kokën mbrapsht; ata mund të shikojnë vetëm përpara. Në një farë largësie sipër dhe prapa këtyre njerëzve digjet një zjarr; midis zjarrit dhe këtyre të burgosurve është një rrugë; në anë të rrugës një mur i ulët.
Po e përfytyroj, tha ai.
Dhe e merr me mend që ka njerëz që ecin të ngarkuar përgjatë murit, kafshë, dhe ca nga njerëzit flasin dhe ca të tjerë janë të heshtur?
Ky është një përfytyrim i çuditshëm, tha ai, dhe këta janë të burgosur të çuditshëm.
Ashtu si dhe ne, u përgjigja unë; dhe këta njerëz shikojnë vetëm hije, hijet e tyre, ose hijet e njëri-tjetrit që bëhen nga drita e zjarrit.
Po, e vërtetë, tha ai; e si mund të shohin ndonjë gjë tjetër më shumë sesa hijet në qoftë se nuk lejohen të lëvizin kokën?
Dhe po ashtu, a nuk mund të shikojnë ata vetëm hijet e sendeve me të cilat njerëzit janë ngarkuar?
Po, tha ai.
Dhe a nuk do pandehin ata se hijet që ata po shohin janë vetë sendet e vërteta?
Po.
Dhe përfytyro që në këtë burg dëgjohen edhe jehonat; a nuk do pandehin të burgosurit se zërat që dëgjojnë vijnë nga hijet?
Patjetër.
Është e qartë se për njerëzit e shpellës e vërteta nuk është veçse hije e të vërtetës.
Me siguri.
Nëse njëri nga këta të burgosur lirohet, detyrohet të ngjitet lart ngadalë, t’i afrohet dritës, dhe të rrotullojë kokën rreth e rrotull, ai ka për ndierë dhimbje therëse. Drita ka për ta semurë atë, dhe ai nuk do mundë t’i shohë sendet, hijet e të cilave ai i kishte parë në jetën e tij të mëpërparshme. Çdo të ndodhë nëse dikush i afrohet dhe i mëson se gjithçka që ai kishte parë në jetën e tij të mëparshme ishte thjesht një shëmbëlltyrë e rreme, dhe vetëm tani ai që po i afrohet dritës ai do ketë mundësi të shohë me të vertetë – ç’do mendojë i burgosuri ynë? Dhe sikur mësuesi ta pyesë për emrat e sendeve rreth e rrotull — a nuk ka për ta pasur të vështirë për t’u përgjigjur? A nuk ka për të menduar se hijet janë më të vërteta se sendet e vërteta?
Po.
Dhe a nuk do dojë që të largohet nga bota me dritë e të futet në errësirën në të cilën sendet atij i duken më të qarta?
Po, tha ai.
Dhe tani përfytyro që i burgosuri nxirret krejtësisht nga shpella, në dritë të diellit, a nuk ka për t’u hutuar, a nuk do t’i shkaktojë drita dhimbje të forta, a nuk do t’i merren sytë, a nuk ka për të qenë i paaftë për të parë botën e vërtetë?
Po.
Do t’i duhet të mësohet me botën e lartme. Në fillim do vijojë t’i shikojë hijet më mirë sesa sendet e vërteta, pastaj do dallojë pasqyrimet e sendeve në ujë, dhe pastaj do mundet të shikojë sendet e vërteta; pastaj do shohë hënën dhe yjet. Dhe qielli dhe hëna gjatë natës do t’i duken më të bukura se dielli dhe drita e diellit, apo jo?
Natyrisht.
Dhe më në fund do shikojë diellin, jo vetëm pasqyrimin e diellit në ujë, por vetë diellin lart në qiell, dhe do mundohet të kuptojë natyrën e diellit.
Natyrisht.
Dhe pastaj ka për të kuptuar se dielli është ai që na jep stinët dhe vitet, dhe drita e diellit na bën të mundur shikimin, dhe dielli bën të mundur gjithçka në botë.
Qartësisht.
Dhe kur t’i kujtohet hangari i nëndheshëm, bota e mëparshme dhe shokët e vjetër, a nuk mendon se ai do ndjehet i kënaqur për ndryshimet që ka pësuar jeta e tij?
Natyrisht që do jetë i kënaqur.
Dhe ta zëmë se në botën e poshtme egzistojnë gara në të cilat njerëzve u jepen çmime dhe u bëhen ndere kur arrijnë të dallojnë se cilat hije kalojnë të parat, cilat hije kalojnë më pas, dhe cilat hije kalojnë bashkë, a do dojë t’ia dijë për të tilla ndere dhe çmime heroi ynë?
Ai do durojë gjithçka vetëm që të mos jetojë ashtu siç jetonte më parë.
Dhe përfytyro tani që ky njeri që u mësua me dritën e diellit të detyrohet të futet prapë në jetën e mëpërparshme, a nuk kanë për t’iu mbushur sytë me errësirë?
Po, shumë e vërtetë.
Dhe kur të bëhet një nga ato garat ku atij i duhet të dallojë hijet, a nuk do jetë i çmësuar, a nuk do duhet qesharak? Shokët do thonë që vajti lart me sy dhe u kthye i verbër pa sy; do thonë që nuk ia vlen të ngjithesh lart: se sikur ndonjëri të përpiqet të ngjitë dikë tjetër atje lart ai duhet ndaluar.
Patjetër.
E pra, thashë unë, bota në të cilën jetojmë ne është si ai burgu i përrallës që të tregova; drita e diellit është si drita e zjarrit të përrallës, dalja nga shpella është krejt si ngjitja e shpirtit në botën e diturisë; unë kështu besoj. Nëse unë kam të drejtë këtë e di vetëm Zoti; por sidoqoftë unë besoj se në botën e diturisë, e mira shfaqet e fundit fare dhe mund të shikohet vetëm me vështirësi; dhe kur më në fund e mira shihet ajo merret si burim i çdo gjëje të bukur dhe të mbarë, burim i dritës, burim i të vërtetës dhe i arësyes.