Gramatika e emrave t� anglishtes �sht� shum� m� e thjesht� sesa gramatikae emrave t� shqipes. Gj�rat q� duhen mbajtur mend jan� k�to:1. Trajta e shquar dhe trajta e pashquar.
N� fillim dy shembuj nga shqipja, nj� me trajt�n e pashquar, dhenj� me trajt�n e shquar:i. N� �do shtet t� Amerik�s ka shqiptar�.
ii. Shteti m� i madh �sht� Kalifornia.
N� rastin e par�, emri ‘shtet’ �sht� n� trajt�n e pashquar. N� rastin edyt�, emri ‘shteti’ �sht� n� trajt�n e shquar. Ndryshimi midistrajt�s t� shquar dhe trajt�s t� pashquar �sht� se n� trajt�n eshquar emri shquhet (dallohet, del n� pah, ve�ohet) ngagrupi. Tek shembulli i m�sip�rm, shteti i Kalifornis� �sht� p�rmendur si i ‘shquar’nga shtetet e tjera meq� �sht� shteti m� i madh.
N� shqip trajta e shquar formohet duke i ndryshuar emrit mbares�n. P�r shembull, ‘shtet’ b�het ‘shteti‘; n� trajt�n e shquar, pra merr mbares�n ‘i’. N� anglisht dhe n� shum� gjuh� t� tjera europiane trajta e shquar krijohetduke vendosur nj� nyje shquese para emrave. Mbaresa e emrit nuk ndryshon n� anglisht. Anglishtja ka vet�m nj� nyje shquese dhe ajo �sht� ‘the’.
Anglishtja ka edhe dy ‘nyje joshquese’ p�r numrin nj�j�s. Ato jan� ‘a’ dhe’an’; e para �sht� p�r emrat q� fillojn� me bashk�ting�llore, dhe e dyta�sht� p�r emrat q� fillojn� me zanore. (N� shqipfunksioni i nyjes joshquese p�r numrin nj�j�s kryhet nga num�rori ‘nj�’.)
Shembuj:
Indefinite (trajta e pashquar)Definite (trajta e shquar)a tie (nj� kollare)the tie (kollarja)a belt (nj� rrip)the belt (rripi)a backpack (nj� �ant� shpine)the backpack (�anta e shpin�s)an ear (nj� vesh)the ear (veshi) an apple (nj� moll�)the apple (molla)
2. Numri i emrave.
Shum�si i emrave n� anglisht krijohet duke shtuar mbares�n‘s’. P�r emrat q� mbarojn� me ‘x’, me ‘s’, me ‘sh’, me’o’, ose me ‘ch’, shum�sikrijohet duke shtuar ‘es’. P�r emrat q� mbarojn� me ‘y’, shum�si formohet duke z�vend�suar shkronj�n ‘y’ me‘ies’.P�rjashtimet nga ky rregull jan� t� pakta, dhe p�rfshijn� disa fjal� t�huazuara nga latinishtja. Shembuj:
Singular (nj�j�s)Plural (shum�s)one shirt (nj� k�mish�)two shirts (dy k�mish�)one ring (nj� unaz�)two rings (dy unaza)one finger (nj� gisht)two fingers (dy gisht�rinj)one box (nj� kuti)two boxes (dy kuti) one potato (nj� patate)two potatoes (dy patate)one buddy (nj� shok)two buddies (dy shok�)one candy (nj� karamele)two candies (dy karamele)P�rjashtime nga rregulli:
Singular (nj�j�s)Plural (shum�s)one child (nj� f�mij�)two children (dy f�mij�)one erratum (nj� gabim)two errata (dy gabime)one mass-medium (nj� mjet komunikimi n� mas�)two mass-media (dy mjete komunikimi n� mas�)one bacterium (nj� bakter)two bacteria (dy baktere)
3. Gjinia e emrave.
N� shqip emrat mund t� jen� t� gjinis� mashkullore, fem�rore, oseasnjan�se. (Nga nj� shembull p�r secil�n gjini: ‘lib�r’, ‘fletore’, ‘t� ftoht�t’.) N� anglisht, emrat nuk kan� gjini. Imagjinoni nj� �iftdoktor�sh me mbiemrin ‘Smith’. Q� t� dy ata jan� ‘doctor Smith’ (kurse n�shqip ne do p�rdornim shprehjen ‘doktori Smith’ p�r burrin dhe ‘doktoresha Smith’ p�r gruan). Emri ‘doctor’ nuk e bart me vetegjinin�.
P�rjashtimet nga kjo ‘munges� e gjinis�’ egzistojn�. P�r shembull,nganj�her� fjala ‘actress’ p�rdoret p�r aktoret femra, n� vend t� fjal�st� zakonshme (actor).
4. Lakimi i emrave.
N� shqip emrat kan� 5 rasa: em�rore, gjinore, dhanore, kallzore,rrjedhore. Anglishtja ka vet�m 4 rasat e para. (Ato quhen nominative, possessive, dative, accusative.) Mbaresa e emrit nukndryshon n� 4 rasat e anglishtes, ndryshe ngashqipja (dhe ndryshe dhe nga shum� gjuh� t� tjera europiane; e vetmja mbares� e emrave n� anglisht �sht� mbaresa e shum�sit.) M� posht�jepet si shembull lakimi i emrit t� gjinis� mashkullore ‘lib�r’ n� trajt�ne shquar, numri nj�j�s.ShqipAnglishtEm�rorelibrithe bookGjinorei/e libritof the bookDhanorelibritto the bookKall�zore (me) librin(with) the bookRrjedhore(prej) librit ————-
Fundi i faqes. 20020501.
